Når Åsmund Perssønn Ødegaard igjen tek styringa over OJKOS, landar eit romvesen på jorda – i ein science-fiction-opera.
Sist Åsmund Perssønn Ødegaard komponerte eit heilaftans verk for OJKOS, stod tåfis i sentrum i Foot Pudding. Denne gongen løftar komponisten, gitaristen og dirigenten blikket mot verdsrommet. Messier 84 er ein 75 minutt lang science-fiction-opera om eit romvesen som må naudlande på jorda etter at romskipet blir øydelagt av gammastrålar.– Operaen er ein slags science-fiction-klisjé, eller ein omvend klisjé, forklarer Ødegaard.
– Eit romvesen landar på jorda, men i staden for dynamikken ein har i til dømes filmen Alien, er det heilt motsett: Romvesenet blir dårleg behandla og utsett for vald av menneska det møter.
Andrea Giordano syng romvesenet, medan Victoria Oftestad og Irina Korchuganova tek rollene som menneska. Resten av OJKOS utgjer eit heilt menneskeleg musikkensemble.
Ødegaard trekkjer fram Philip K. Dick som ei viktig kjelde til fascinasjonen for science fiction. Filmar som Blade Runner og Minority Report er baserte på tekstar av den amerikanske forfattaren.
– Han skriv på ein ganske absurd, veldig original og unik måte. Historiene hans er heilt annleis enn veldig mykje anna. Eg vil ikkje påstå at historia mi liknar hans, og eg trur ikkje eg hadde klart å etterlikne stilen hans. Men i science-fiction-verda er han kanskje den forfattaren eg synest er mest spennande akkurat no.
Ødegaard har skrive librettoen sjølv. Arbeidet med tekst ligg nærare komponeringa enn ein kanskje skulle tru.
– Eg er veldig oppteken av lyden i teksten. Mange ordval kviler på at eitt ord kling på ein bestemt måte i staden for eit anna. Ein må alltid inngå eit kompromiss mellom at teksten skal vere forståeleg, og at ein får akkurat dei lydane ein vil ha. Lyd og rytme er ganske styrande faktorar.
Kva er forholdet ditt til opera?
– Eg er søkjande innanfor mange ting, så eg har også vore interessert i den sjangeren. I hovudet mitt ligg dette ein stad mellom musikal og opera. Songstilen er ikkje så operatisk, men samtidig finst det ingen talte replikkar.
At OJKOS gir rom for ein full science-fiction-opera, ser Ødegaard som eit resultat av kor breitt ensemblet har utvikla seg. Medlemmene byter på å vere komponist og utøvar, og må investere seg i kvarandre sine prosjekt – same om musikken er stramt gjennomkomponert eller heilt open.
– Når ein gjer noko radikalt éin gong, byrjar andre i ensemblet også å tenkje: «Å ja, men då er rammene eigentleg heilt frie.» Så ballar det på seg. For to år sidan trur eg dette hadde vore eit større sjokk for mange. No veit folk meir om kva dei kan vente.
Sjølv om verket er omfattande, har Ødegaard prøvd å skrive musikk som «spelar seg sjølv». Det betyr ikkje nødvendigvis at han er intuitiv eller enkel, men at heilskapen veks direkte ut av små, handterlege delar.
– Eg prøver å skrive slik at dersom du gjer rett ting til rett tid, skal ting vonleg falle på plass. I eit tidlegare stykke spelte mange musikarar berre «flopp, flopp, flopp» i sju minutt. Men det spennande var korleis klangen blei bygd av alle dei små komponentane. Kvar enkelt trong ikkje gjere så mykje.
Her nemner Ødegaard utsegna til Helmut Lachenmann om at «å komponere er å byggje eit instrument». Sjølv legg han både orkestrasjon og notasjon til rette for at musikarane skal fungere som komponentar i den same musikalske kroppen.
– Eg bruker mykje stikknotar, slik at folk kan følgje med heile tida. Når noko vanskeleg kjem, kan eg skrive noko i ei anna stemme som gjer det lettare. For songarane kan tonen vere bygd inn i musikken, så dei kan høyre seg fram til kvar dei skal.
Synthesizeren blir traktert av Dominik Leitner som også er gjest i OJKOS denne gongen. Han blandar seg først med det akustiske ensemblet, før han kan skli ut i reint elektroniske støyparti. Samstundes prøver Ødegaard å unngå at elektronikken berre blir ein science-fiction-klisjé.
Tittelen Messier 84 viser til ein galakse med eit stort svart hòl i midten. Utan å avsløre handlinga, så har Ødegaard late seg inspirere musikalsk av NASA si sonifisering av trykkbølgjer rundt eit svart hòl.
– Lyden ligg om lag 57 oktavar lågare enn det menneske kan høyre. Når han blir pitcha opp, kan ein framleis høyre bølgjeforma. Eg har ikkje sampla sjølve lydfila, men brukt henne som inspirasjon til ei kunstnarleg gjenskaping. Ho blandar seg med søte blåsekoralar medan det svarte hòlet ligg under.
Verket blir framført konsertant, med kostyme og projeksjonar av måleri Ødegaard har laga sjølv. Komponisten står også bak mykje av det visuelle arbeidet på eigne utgivingar og musikkvideoar – dels av økonomiske grunnar, men like mykje fordi det tvingar han til å lære noko nytt.
– Eg har ofte ei litt fjollete tilnærming til musikken, og det blir understreka av dei litt fjollete måleria eg lagar.
Musikk er likevel ikkje berre fjas, understrekar Ødegaard:
– Men eg trur ikkje det ultimate kunstverket er oppnåeleg, så ein kan like gjerne ha det gøy mens ein prøver.
Lenke til Victoria Nasjonal Jazzscene 9. september kl.20.00
OJKOS & Åsmund Perssønn Ødegaard
Rollebesetning:
The Alien: Andrea Giordano
The Humans: Victoria Oftestad & Irina Korchuganova
The Human Music Ensemble:
Sigrid Aftret – sopransaksofon, Sol Léna-Schroll – altsaksofon, Eivind Holmboe Leifsen – barytonsaksofon, Elena Perales Andreu – bassklarinett, Øyvind Mathisen – trompet, Peter Wallem Anundsen – trompet, Jørgen Bjelkerud – trombone, Martin Lee Thomson – eufonium, Dominik Leitner – synthesizer, Gard Kronborg – bass, Trym Saugstad Karlsen – trommer, Hsiang-yin Hsiao – fiolin, Andrine Dyblie Erdal – cello, Åsmund Perssønn Ødegaard – Dirigent, komponist, librettist
